Richard Seewald
EL

1889–1976

Ο καλλιτέχνης

Πορτρέτο του Richard Seewald

Ένα δημιουργικό πνεύμα – συγγραφέας, σχεδιαστής, ζωγράφος. Γεννημένος στις 4 Μαΐου 1889 στο Arnswalde (Νόιμαρκ) και πεθαμένος στις 29 Οκτωβρίου 1976 στο Μόναχο, ο Richard Seewald ήταν γερμανοελβετός ζωγράφος, χαράκτης και συγγραφέας.

Καταγωγή
Arnswalde, Νόιμαρκ
Ιδιότητα
Ζωγράφος, χαράκτης, εικονογράφος, συγγραφέας
Γέννηση
4 Μαΐου 1889, Arnswalde
Θάνατος
29 Οκτωβρίου 1976, Μόναχο
Τάφος
Ronco sopra Ascona
Αρχείο
Germanisches Nationalmuseum, Νυρεμβέργη

1889–1911

Τα πρώτα χρόνια στο Μόναχο

Ο σχεδιαστής, ζωγράφος, εικονογράφος και συγγραφέας Richard Seewald γεννήθηκε στις 4 Μαΐου 1889 στο Arnswalde, γιος εύπορων γονέων. Το 1909, κατ’ επιθυμία του πατέρα του, άρχισε σπουδές αρχιτεκτονικής στο Πολυτεχνείο του Μονάχου, σύντομα όμως στράφηκε αυτοδίδακτος στη ζωγραφική και εγκατέλειψε τις σπουδές του για χάρη της τέχνης.

Αφού το εβδομαδιαίο περιοδικό «Die Jugend» δέχτηκε μερικά σχέδια που είχε κάνει ακόμη μαθητής, ο Seewald σχεδίαζε επίσης γελοιογραφίες για τα «Meggendorfer Blätter» του Μονάχου και τα «Lustige Blätter» του Βερολίνου, κερδίζοντας έτσι τα προς το ζην. Στο Μόναχο έζησε μποέμικα ανάμεσα σε καλλιτέχνες – και εκεί γνώρισε τη μελλοντική του σύζυγο.

1911

Λονδίνο και Παρίσι

Το 1911 το ζευγάρι ταξίδεψε στο Λονδίνο, όπου, αποφασίζοντας αυθόρμητα, στις 11.11.1911 παντρεύτηκε την αρραβωνιαστικιά του Uli – Emma Margarethe Trotsch. Από το Λονδίνο συνέχισαν για το Παρίσι, όπου ο Richard Seewald εξέθεσε σχέδια στο Salon d’Automne και τα πούλησε με επιτυχία.

1911–1924

Νέα Απόσχιση και η τέχνη του βιβλίου

Ο Seewald γνώρισε επιτυχία και στη Γερμανία: η Moderne Galerie του Heinrich Thannhauser, που παρουσίαζε τακτικά νέους καλλιτέχνες του Μονάχου, έδειξε για πρώτη φορά μια επιλογή από τα χαρακτικά του. Το 1913, κατά τη διαμονή του στο νησί Ραμπ, ζωγράφισε την πρώτη του ελαιογραφία. Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς ιδρύθηκε η Νέα Απόσχιση, στην οποία ο Seewald προσχώρησε σύντομα· λίγο αργότερα έγινε και μέλος του Deutscher Künstlerbund.

Ο Seewald εικονογράφησε το βιβλιαράκι «Die Schnupftabaksdose» για τον Hans Bötticher – γνωστότερο ως Joachim Ringelnatz – και στα χρόνια του πληθωρισμού έγινε περιζήτητος εικονογράφος πολυτελών εκδόσεων, όπως του «Ροβινσώνα Κρούσου» του Daniel Defoe και της «Penthesilea» του Heinrich von Kleist. Εικονογράφησε επίσης το πρώτο δικό του βιβλίο, «Tiere und Landschaften» (Ζώα και τοπία).

Το 1919 ο έμπορος έργων τέχνης του Μονάχου Hans Goltz οργάνωσε μια σημαντική και επιτυχημένη ατομική έκθεση. Ο Seewald ταξίδευε ξανά και ξανά στη Μεσόγειο – στη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα – και συνέχιζε να εικονογραφεί δικά του και ξένα βιβλία, ενώ το όνομά του γινόταν χρόνο με τον χρόνο γνωστότερο και το έργο του δημοφιλέστερο.

Richard Seewald, Ελαιογραφία: Δύο μικρές μορφές ξαπλωμένες σε κρεβάτι με κίτρινες και ροζ κουβέρτες μπροστά σε σκουροπράσινο φύλλωμα.
Δύο μορφές στο κρεβάτι · Ελαιογραφία

1924–1931

Καθηγητής στην Κολωνία

Το 1924, σε ηλικία τριάντα πέντε ετών και εντελώς απροσδόκητα, ο Seewald διορίστηκε καθηγητής στις Kölner Werkschulen ενώ βρισκόταν στο Ποζιτάνο. Έγινε δάσκαλος πολύ αγαπητός στους φοιτητές του και σεβαστός σε όλη την Κολωνία. Στη συνοικία Rodenkirchen έχτισε το πρώτο του σπίτι – ένα από τα πρώτα γνήσια σπίτια Bauhaus στην Κολωνία, που σώζεται ως σήμερα. Η γιορτή των εγκαινίων του ήταν, κατά τη δική του ανάμνηση, το αποκορύφωμα των χρόνων του στην Κολωνία.

Το 1929, εν μέρει υπό την επίδραση του Theodor Haecker, ασπάστηκε τον καθολικισμό στο Collegio Papio της Ασκόνα και στη συνέχεια ανέλαβε παραγγελίες για τοιχογραφίες σε ιερούς χώρους – το 1931 ζωγράφισε τη μεγάλη εικόνα της Αγίας Τράπεζας για την εκκλησία Stella Maris του Dominikus Böhm στο Νόρντερναϊ.

Richard Seewald, Ξυλογραφία: Γυναίκα κρατά ένα παιδί, περιτριγυρισμένη από αγελάδα με μοσχάρι, πρόβατα και γάιδαρο, πίσω μια εκκλησία· έγχρωμο.
Παναγία με το Βρέφος και ζώα · Ξυλογραφία

1931–1948

Ronco sopra Ascona

Αν και εύπορος και αποδεκτός από την ανώτερη αστική τάξη της πόλης, ο Seewald αισθανόταν όλο και πιο άβολα στη Γερμανία. Υπό την επίδραση του καταπιεστικού πολιτισμικού και πολιτικού κλίματος αποφάσισε το 1931 να μεταναστεύσει οριστικά στην Ελβετία – στο Ronco sopra Ascona, στη Λίμνη Ματζόρε, όπου είχε αγοράσει ένα μικρό σπίτι σε ένα ονειρικό οικόπεδο στην πλαγιά πάνω από το Porto Ronco. Το 1939 έγινε Ελβετός πολίτης. Από τότε ζωγράφιζε και έγραφε με την ίδια ένταση.

Richard Seewald, Ελαιογραφία: Χωριό σε λόφο με αναβαθμίδες, καμπαναριό και φοίνικες μπροστά σε γκριζογάλαζο ουρανό, σε ροζ, ώχρα και γκρι.
Χωριό με καμπαναριό · Ελαιογραφία

1948–1961

Επιστροφή και Ακαδημία

Μετά το τέλος της ναζιστικής δικτατορίας ο Seewald πάτησε ξανά σε γερμανικό έδαφος το 1948· μόλις όμως το 1954 βρήκε ξανά θέση στην πολιτιστική ζωή της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, όταν δέχτηκε μια έδρα καθηγητή στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1958, παραιτήθηκε έπειτα από διαφωνίες με τη διοίκηση της Ακαδημίας.

Κύριο έργο των χρόνων του στο Μόναχο είναι οι τοιχογραφίες στις στοές του Hofgarten. Ο ιστορικός τέχνης από τη Ζυρίχη Peter Meyer είχε προτείνει τον Seewald ως φυσικό διάδοχο του Carl Rottmann για την παραγγελία αυτή – κανένας άλλος καλλιτέχνης της εποχής δεν είχε ταξιδέψει τόσο εντατικά στην Ελλάδα και δεν την είχε αποτυπώσει σε εκατοντάδες εικόνες. Οι δεκαπέντε τοιχογραφίες – ελληνικά τοπία σε αποχρώσεις του γκρι, πολλές με στίχους του Ομήρου, του Πινδάρου, της Σαπφούς, του Χέλντερλιν και του Γκαίτε – φιλοτεχνήθηκαν το 1961 μέσα σε περίπου τέσσερις μήνες και μπορεί κανείς να τις δει ως σήμερα.

Richard Seewald, Υδατογραφία: Δωρικός ναός σε παράκτιο τοπίο με κατσίκες μπροστά· μακρινό βουνό, τόνοι γκρι-κρεμ.
Ελληνικός ναός με κατσίκες · Υδατογραφία

1967–1976

Ύστερο έργο και κληρονομιά

Μετά τον θάνατο της συζύγου του στις 4 Μαΐου 1967, ο Seewald έκαψε περίπου 150 πίνακές του μαζί με εκατοντάδες σκίτσα, σχέδια και επιστολές. Το 1968 φιλοτέχνησε βιτρό και τοιχογραφίες για την Herz-Jesu-Kirche στο Μόναχο-Neuhausen· η τελευταία από τις πολλές εκκλησιαστικές παραγγελίες του ήταν ο κύκλος της Γένεσης στην αίθουσα της ενορίας της ίδιας εκκλησίας, το 1976.

Το 1976, πριν ταξιδέψει για τα εγκαίνια μιας έκθεσης στο Kunsthaus Lempertz της Κολωνίας, ο Seewald – σαν να το προαισθανόταν – άφησε τα κλειδιά του σπιτιού του στο τραπέζι της τραπεζαρίας και εγκατέλειψε για τελευταία φορά το σπίτι του στο Ronco. Πέθανε μετά από μια εξαιρετικά επιτυχημένη έκθεση και τάφηκε στο Ronco sopra Ascona δίπλα στην αγαπημένη του σύζυγο.

Κληροδότησε το σπίτι και τους πίνακές του στο ελβετικό κράτος, από ευγνωμοσύνη για το καταφύγιο που είχε βρει εκεί σε σκοτεινούς καιρούς. Το Uli und Richard Seewald-Stiftung, που ίδρυσε ο ίδιος, φέρει αυτή την κληρονομιά και ως σήμερα προσφέρει χρόνο με τον χρόνο σε διεθνείς καλλιτέχνες έναν τόπο για να ζουν και να εργάζονται. Το γραπτό του αρχείο και τα σημειωματάριά του με σκίτσα τα κληροδότησε στο Germanisches Nationalmuseum της Νυρεμβέργης.

Μια σειρά από τακτικές εκθέσεις σε όλη την Ευρώπη εξακολουθεί να μαρτυρεί τη γοητεία του έργου του.

1937

«Εκφυλισμένη τέχνη»

Ήδη από το 1933 ο Seewald δυσφημίστηκε ως «εκφυλισμένος»· το 1934 αφαιρέθηκε το τρίπτυχό του για ένα γηροκομείο στο Rüstringen. Το 1937 οι ναζί κατάσχεσαν τα έργα του από γερμανικά μουσεία. Το ευρετήριο κατασχέσεων της Forschungsstelle «Entartete Kunst» στο Freie Universität Berlin καταγράφει 163 έργα από 23 μουσεία – 155 χαρακτικά, 4 υδατογραφίες και 4 πίνακες.

Οι περισσότερες κατασχέσεις

  • Hamburger Kunsthalle32
  • Kaiser-Friedrich-Museum Magdeburg22
  • Museum Folkwang Essen20
  • Wallraf-Richartz-Museum Köln17

Οι τέσσερις πίνακες που κατασχέθηκαν

  • Roter Hohlweg (1921)Bayerische Staatsgemäldesammlungen, München – Άγνωστη τοποθεσία
  • Ansicht von Girgenti (1925)Wallraf-Richartz-Museum, Köln – Καταγράφεται ως κατεστραμμένο στο ναζιστικό ευρετήριο
  • Bildnis meines HundesWallraf-Richartz-Museum, Köln – Καταγράφεται ως κατεστραμμένο στο ναζιστικό ευρετήριο
  • Landschaft mit MaisfeldMuseum für Kunst und Kunstgewerbe, Stettin – Καταγράφεται ως κατεστραμμένο στο ναζιστικό ευρετήριο

Πλήρης κατάλογος των 163 έργων →

Άνοιγμα της βάσης δεδομένων του FU Berlin ↗

Σε συλλογές

Σύμφωνα με τα Wikidata επίσης: Museum of Modern Art (Νέα Υόρκη), National Gallery of Art (Ουάσιγκτον), Minneapolis Institute of Art, Stedelijk Museum (Άμστερνταμ), Museum Ludwig και Wallraf-Richartz-Museum (Κολωνία), Βαυαρικές Κρατικές Συλλογές Ζωγραφικής.

Δημόσια έργα →

Τιμητικές διακρίσεις και μαθητές

Τιμητικές διακρίσεις

  • Πρωσικό Κρατικό Μετάλλιο1929
  • Μέλος της Βαυαρικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών (παραιτήθηκε το 1973)1957
  • Βαυαρικό Τάγμα της Αξίας1966
  • Μεγαλόσταυρος του Τάγματος της Αξίας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας
  • Richard-Seewald-Bogen, οδός στο Μόναχο-Aubing1984

Μαθητές στην Κολωνία (1924–1931)

Hilde Rubinstein · Joseph Fassbender · Karin Kluth (van Leyden) · Peter Strausfeld · Wilhelm Holzhausen · Paul Wunsch · Edvard Frank · Leni Moch

Μαθητές στο Μόναχο (1954–1958)

Reinhold Heller · Hans Wuttig · Helmut Ackermann · Wanda Zacharias · Anemone Schneck-Steidl · Willibrord Haas

Οι μαθητές του στο Μόναχο ίδρυσαν το 1955 την ομάδα «Quattrocento».

σήμερα

Το ίδρυμα

Το Fondazione Richard e Uli Seewald στο Ronco sopra Ascona διαχειρίζεται την κληρονομιά και τα έργα του και εξακολουθεί να προσφέρει το σπίτι και το εργαστήριό του σε εικαστικούς καλλιτέχνες, συγγραφείς και μουσικούς από όλο τον κόσμο για διαμονές από τρεις εβδομάδες έως τρεις μήνες. Μια ειδική αίθουσα στο Museo Comunale d’Arte Moderna της Ασκόνα παρουσιάζει το έργο του Seewald και τη συλλογή του.

Ιστότοπος του ιδρύματος: fondazioneseewald.ch ↗

Περαιτέρω ανάγνωση